Wyróżniamy dwa rodzaje zezwoleń na pobyt na czas nieoznaczony:

* zezwolenie na osiedlenie się
* i zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnoty Europejskiej (WE).

Zezwolenie na osiedlenie się jest udzielane cudzoziemcowi, który:

* pozostaje w związku małżeńskim zawartym z obywatelem polskim przez minimum 3 lata oraz
* przez co najmniej 2 lata przebywał w Polsce na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

Natomiast zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE przysługuje cudzoziemcowi, który:

* przebywa na terytorium Polski przez okres minimum 5 lat,
* posiada stabilne i regularne źródło dochodu wystarczającego do pokrycia kosztów utrzymania siebie i członków rodziny oraz
* posiada ubezpieczenie zdrowotne.

Cudzoziemiec może złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE tylko wtedy, jeśli przebywa na terytorium Polski legalnie. Wniosek o udzielenie w/w zezwoleń złożony przez cudzoziemca przebywającego poza granicami Polski lub przebywającego w Polsce nielegalnie pozostawia się bez rozpoznania.

Wniosek o udzielenie tych zezwoleń składa się na odpowiednim formularzu do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu.

Dodatkowo należy wniosek uzasadnić, przedstawić ważny dokument podróży oraz dołączyć:

* fotografie osób objętych wnioskiem,
* dokumenty niezbędne do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i jego uzasadnienia,
* tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego w przypadku ubiegania się o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE.

Jeśli decyzja nie zostanie wydana w okresie, kiedy cudzoziemiec legalnie przebywa w kraju, otrzyma on wizę pobytową krajową ważną do zakończenia postępowania.

Partner przebywający za granica, jeżeli zamierza dołączyć do obywatela polskiego (lub obywatela państwa członkowskiego EOG lub Szwajcarii), może starać się o uzyskanie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Musi jednak wykazać, że jego pobyt na terytorium Polski dłużej niż 3 miesiące ma uzasadnienie.
W przeciwieństwie do małżonka, partner ubiegający się o zezwolenie jest obowiązany posiadać:

* stabilne i regularne źródło dochodu, wystarczającego do pokrycia kosztów utrzymania siebie i członków rodziny,
* ubezpieczenie zdrowotne,
* tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego.

Po spełnieniu warunków, przewidzianych do uzyskania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE, partner obywatela polskiego może starać się o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE na zasadach ogólnych.

Różnice między zezwoleniem na osiedlenie się a zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego WE
Zezwolenie na osiedlenie się jest zezwoleniem o charakterze krajowym, natomiast zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE jest zezwoleniem o charakterze wspólnotowym.

Zezwolenie na osiedlenie się jest przewidziane dla szczególnych kategorii cudzoziemców, bez konieczności spełnienia warunków dyrektywy (np. małżonek obywatela Polski może je uzyskać już po 2 latach pobytu w Polsce na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony) oraz dla cudzoziemców nieobjętych zakresem wyżej wymienionej dyrektywy (np. uchodźcy).
WARTO WIEDZIEĆ

Posiadacze zezwolenia na osiedlenie się oraz zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE mogą wykonywać na terytorium Polski pracę bez zezwolenia oraz prowadzić działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele Polski.

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego WE daje natomiast możliwość ubiegania się o zezwolenie pobytowe w innym państwie UE, dzięki któremu uzyskuje się w tym państwie wiele uprawnień, m.in. prawo do pracy.

Zezwolenie może zostać cofnięte, jeżeli cudzoziemiec opuścił terytorium Polski na okres przekraczający 6 lat lub terytorium UE na okres 12 miesięcy. Natomiast zezwolenie na osiedlenie się jest cofane, jeżeli cudzoziemiec opuścił Polskę na stałe.
WARTO WIEDZIEĆ

Cudzoziemiec nie może posiadać obu rodzajów zezwoleń jednocześnie. Zezwolenie na osiedlenie się wygasa bowiem z mocy prawa z dniem uzyskania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE w Polsce.

Cudzoziemiec, przebywający na terytorium Polski bez wizy lub zezwolenia na pobyt, naraża się na wydalenie oraz karę grzywny. Procedura wydalenia nie obejmuje cudzoziemca będącego małżonkiem obywatela polskiego.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dnia 14 lipca 2006 roku o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2006 r. Nr 144, poz. 1043 z późn. zm.).
2. Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach (Dz. U. z 2003 r. Nr 128, poz. 1175 z późn. zm.).